Ünsüzlerin Nitelikleri |
Ses yolunda bir engele çarparak ç?kan seslere ünsüz denir.
Dilimizde yirmi bir ünsüz vard?r: b, c, ç, d, f, g, ?, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ?, t, v, y, z.
Ünsüzler ses tellerinin titre?ime u?ray?p u?ramamas?na göre iki gruba ayr?l?r:
1. Ses tellerinin titre?mesiyle olu?an ünsüzlere tonlu (yumu?ak) ünsüzler ad? verilir: b, c, d, g, ?, j, l, m, n, r, v, y, z.
2. Ses telleri titre?meden olu?an ünsüzlere tonsuz (sert) ünsüzler denir: ç, f, h, k, p, s, ?, t.
Kökeni Türkçe olan kelimelerin sonunda b, c, d, g ünsüzleri bulunmaz. Ancak, anlam fark?n? belirtmek üzere ad, od, sac gibi birkaç kelimenin yaz?l???nda buna uyulmaz: ad (isim), at (binek hayvan?); od (ate?), ot (bitki); sac (yass? demir), saç (k?l).
Dilimizdeki hac, ?ad, yâd gibi birkaç örnek d???nda, al?nt? kelimelerde tonsuzla?ma kural?na uyulmu?tur: sebep (< sebeb), kitap
(< kitab), bent (< bend), cilt (< cild), bant (< band), etüt (< etüd), metot
(< metod), standart (< standard), ahenk (< aheng), hevenk (< aveng), renk (< reng). Bu gibi al?nt?lar ünlü ile ba?layan bir ek ald?klar?nda kelime sonundaki tonsuz ünsüzler tonlula??r: sebep / sebebi, kitap / kitab?, bent / bendi, cilt / cildi, etüt / etüdü, metot / metodu, ahenk / ahengi, hevenk / hevengi, renk / rengi.
UYARI : Baz? al?nt? kelimelerde tonlula?ma (yumu?ama) olmaz: ahlak / ahlak?n, cumhuriyet / cumhuriyete, evrak / evrak?, hukuk / hukuku, ittifak / ittifaka, sepet / sepeti, tank / tank?, bank / bank?.
Birden fazla heceli kelimelerin sonunda bulunan p, ç, t, k ünsüzleri ünlüyle ba?layan bir ek ald???nda tonlula?arak b, c, d, ?'ye dönü?ür: kelep / kelebi; a?aç / a?ac?, kazanç / kazanc?; geçit / geçidi, kanat / kanad?; ba?ak / ba?a??, b?çak / b?ça??, çocuk / çocu?u, dudak / duda??, durak / dura??, uzak / uza??.
Tek heceli kelimelerin sonunda bulunan p, ç, t, k ünsüzleri ise iki ünlü aras?nda ço?unlukla korunur: ak / ak?; at / at?; ek / eki; et / eti; göç / göçü; ip / ipi; kaç / kaç?nc?; kök / kökü; ok / oku; ot / otu; saç / saç?; sap / sap?; suç / suçu; süt / sütü; üç / üçü. Ancak, tek heceli oldu?u hâlde sonundaki ünsüzü tonlula?an kelimeler de vard?r: but / budu, dip / dibi, gök / gö?ü, kap / kab?, kurt / kurdu, uç / ucu, yurt / yurdu.
|
| |
Üst Sınır 