Büyük Ünlü Uyumu |
Bir kelimenin birinci hecesinde kal?n bir ünlü (a, ?, o, u) bulunuyorsa, di?er hecelerdeki ünlüler de kal?n; ince bir ünlü (e, i, ö, ü) bulunuyorsa di?er hecelerdeki ünlüler de ince olur: ad?m, a??z, ayak, boyun, boyunduruk, burun, dalga, dudak, duvak, k?rlang?ç; be?ik, bilezik, gelincik, gözlük, üzengi, vergi, yüzük. Buna büyük ünlü uyumu ad? verilir.
Büyük ünlü uyumuna ayk?r? baz? Türkçe kelimeler de vard?r: anne, dahi, elma, hangi, hani, inanmak, karde?, ?i?man.
Büyük ünlü uyumu al?nt? kelimelerde aranmaz: ahenk, badem, ceylan, çiroz, dükkân, fidan, gazete, hamsi, kestane, limon, model, ni?asta, pehlivan, selam, tiyatro, viraj, ziyaret.
Birle?ik kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz: aç?kgöz, bilgisayar, çekyat, han?meli.
-gil, -ken, -leyin, -mt?rak, -yor ekleri büyük ünlü uyumuna uymaz: ak?am-leyin, bakla-gil-ler, çal???r-ken, ek?i-mt?rak, yürü-yor.
-da? (-ta?) eki baz? kelimelerde büyük ünlü uyumuna uymaz: din-da?, gönül-da?, meslek-ta?, ülkü-da?.
-ki aitlik eki büyük ünlü uyumuna uymaz: ak?amki, yar?nki, duvardaki, yoldaki, ondaki, yaz?daki, onunki.
Büyük ünlü uyumuna girmeyen kelimelere gelen ekler, kal?nl?k incelik bak?m?ndan son hecenin ünlüsüne uyar: adalet-li, anne-si, karde?-lik, meslekta?-?m?z, ?i?man-l?k.
Son ünlüleri kal?n s?radan olmas?na kar??n incelik özelli?i gösteren baz? al?nt? kelimeler ince ünlülü ekler al?r: alkol / alkolü, hakikat / hakikati, helak / helakimiz, kabul / kabulü, kontrol / kontrolü, protokol / protokolü, saat / saate, sadakat / sadakatten
|
| |
Paydam 