Türkçe, 15-12 Ma?lup AnaDilim.Org -Türkçe Gönüllüleri - Yabanc? Dille E?itime Hay?r! Türk Lehçeleri Makaleler Gasp?ral?

Türkçedeki ?yabanc?la?ma? ile birlikte tart??malar da bitmek bilmiyor. Son tespitlere göre dilimizde 15 bin yabanc? kelime bulunurken, di?er dillerde ise 12 bin Türkçe kelime var. Peki ne olacak bu Türkçenin hâli?
Türk dilinin â??klar?ndan Nihad Sami Banarl?, Türkçenin bir imparatorluk lisan? oldu?undan hareketle, ba?ka dillerle kelime al??veri?ini son derece normal kar??l?yordu. Mustafa Kemal Atatürk?ün ?Ketebe Arab??n; kâtip, mektup bizimdir.? ifadesi de bu yakla??m? destekliyordu. Geçen yüzy?llarda devasa bir imparatorluk co?rafyas?na hükmeden Türkçe, hem binlerce kelime ihraç etti hem de binlercesini kendi potas?nda eriterek Türkçele?tirdi. Lakin küresel dengelerin de?i?mesiyle birlikte kültürde de Bat? dünyas?n?n borular? ötmeye ba?lad???nda Türkçe bamba?ka bir tehlikeyle kar?? kar??ya geliyordu. Öte yandan 1930?lu y?llarda ?dili özüne döndürme? amac?yla uygulamaya konan ?arîle?tirme? projesi tepkileri de beraberinde getirdi. Peki Türkçemiz nas?l bir tehlike ile kar?? kar??ya? Dilde safla?ma gerekli mi, gereksiz mi; yoksa zararl? m?? Yabanc? dillerden kelime al?nmal? m?? Aksiyon bu konuda bir ?mini uzman turu? yapt?.

PROBLEM, KEL?ME ?THAL?NDE DE??L

1930?lu y?llardaki ?Türk dilini safla?t?rma? çal??malar?n?n olumsuzlu?una inanan ve bugün hâlâ dilde safla?may? savunanlar? ele?tiren Türkiye Yazarlar Birli?i (TYB) Ba?kan? Doç. Dr. Hicabi K?rlang?ç, ?D??ar?dan müdahaleyle arîle?tirme, tehlikelidir? görü?ünde: ?Yazarlar, yazd?klar?nda bu i?lemi yaparlarsa daha iyi olur. Hatta kelime türetmekten çok yerle?ik ve köklü sözcükler kullan?lmal?.?

Günümüz dünyas?nda dil kaymas?n? kaç?n?lmaz gören yazar Yavuz Bülent Bâkiler ise Türkçenin zenginli?inin yüzy?llar?n birikimi oldu?unu söylüyor: ??lk sözlü?ümüz Divan-? Lügat-it Türk?te 8 bin kelime var. Ayn? dönem Frans?zca ve ?ngilizce 1000 civar?nda kelimeden ibaret. Sonra bu iki dil Latince?den ald?klar? sözcüklerle zenginle?ti. Ayn? ?ey bizim için de geçerli. Bâkiler?e göre bir ba?ka dilden kelime al?nmas? problem de?il. As?l s?k?nt?, yöntemde.

Türk Dil Kurumu Ba?kan? Prof. Dr. ?ükrü Haluk Akal?n, Bâkiler?in görü?ünü ?u sözlerle destekliyor: ?Dilimize uzun süre önce girmi?, edebî metinlerde, ?ark?larda, türkülerde kendine yer edinmi? ve arkas?nda kültür meydana getirmi? kelimeler Türkçenin mal?d?r.? Bu anlamda ?namaz? kelimesi yerine ?yükünç? kullanmak ne kadar abes ise, ?el? sözcü?ü dururken Arapça ?yed? demek de o kadar gereksiz.

Türkçe ba?ka lisanlardan ald??? kelimeleri kendi potas?nda eritiyor. Station?un istasyon, scala?n?n iskele hâline gelmesi bunun güzel misallerinden. Ancak son dönemde dilin bu i?levini yerine getirdi?ini söylemek zor. Bu da Türkçeyi daha önce hiç olmad??? kadar tehlikeli bir yabanc?la?ma cenderesine sokuyor. TBMM Türkçe?deki Bozulma ve Yabanc?la?man?n Ara?t?r?lmas? Komisyonu Ba?kan? ?stanbul Milletvekili Ekrem Erdem?in ?ikâyeti de bu noktada: ?Art?k kelimeler bizim yap?lm?yor. Halk?m?z?n telaffuz edemedi?i sözcükler dile giriyor. Özellikle ?ngilizce kelimeler yayg?nl?k kazand?.?

Ekrem Erdem?e göre yabanc? dilde e?itim, resmî ve özel kurulu?lardaki ve yaz?l?-görsel bas?ndaki dikkatsizlik bu durumun ana sebepleri. Dildeki yozla?ma tabelalarla s?n?rl? de?il. Bu sadece buzda??n?n görünen k?sm?. Erdem, söylemesi bile zor olan kelimelerin yerine Türkçedeki as?l kar??l?klar?n?n kullan?lmad???n? vurguluyor. Buna örnek olarak da Ula?t?rma Bakanl????na ba?l? ?Telekomünikasyon Kurulu?nu gösteriyor. Halbuki burada telekomünikasyon yerine ?ileti?im? kelimesinin çok daha rahat kullan?labilece?i dü?üncesinde.

Türkçedeki yabanc? kökenli kelime yo?unlu?u bili?im gibi alanlarda daha da art?yor. Kelimelerin makul bir ?ekilde Türkçele?tirilmesi veya uygun kar??l?klar bulunmas? hayati önem arz ediyor. Komisyon ba?kan? Ekrem Erdem, ?Etiler, Sümerler ve M?s?rl?lar büyük medeniyet kurmu? ama dilleri yok ?imdi. Buna dikkat edilmeli.? uyar?s?n? yap?yor.

FRANSIZCA, ARAPÇA ?LE YARI?IYOR

Dil Derne?i Ba?kan? Sevgi Özel de, diller aras?nda sözcük kaymalar?n? normal buluyor; ancak bunun ?niceli?i? konusunda tart??mal? bir iddias? var: ?Kelime geçi?leri do?ald?r. Ancak Türkçe tarihsel ak??? içinde bu geçi?leri abartm??t?r. Bunu bir zenginlik olarak göremeyiz. Geçi?ler ölçülü olmal?. Özellikle Arapça ve Farsça sözcükler dü?ünüldü?ünde say?lar abart?l?d?r.? Sevgi Özel?in ?Zenginlik olarak göremeyiz? dedi?i ?abart?l?? hükmü, birçok dilbilimciyle birlikte Atatürk?ün yukar?daki ifadesiyle de çeli?ir görünüyor.

Bu noktada baz? istatistiklere de göz atmakta fayda var. Türk Dil Kurumu?nun internet ortam?nda yay?mlad??? ?Güncel Türkçe Sözlük?ün en son verilerine göre Türk dili 23 farkl? lisandan 14 bin 913 kelime alm??. Kurumun yay?mlad??? Güncel Türkçe Sözlük?teki toplam kelime say?s? baz al?nd???nda Türkçedeki yabanc? kökenli kelime oran? be?te bir civar?nda. Arapça 6.463 kelimeyle birinci olurken, Sevgi Özel?in de dillendirdi?i genel kanaatin aksine Farsça ikinci de?il, üçüncü s?rada yer al?yor. Frans?zca, 5.225 kelimeyle 1.361 kelimelik Farsçan?n neredeyse dört kat?. Frans?zcay? 586 kelimeyle ?talyanca ve 463 kelimeyle ?ngilizce takip ediyor.

Frans?zcan?n bu ?sürpriz? hakimiyetini Tanzimat dönemindeki faaliyetlerle aç?kl?yor Yavuz Bülent Bâkiler: ?O zamanlar gereksiz yere çok kelime ald?k bu dilden. Hatta Recaizâde Mahmud Ekrem Bey?in ?Araba Sevdas?? eserinin kahraman? Bihruz Bey yar? Türkçe yar? Frans?zca konu?mas?yla çok iyi bir misaldir.?

TDK Ba?kan? Prof. Dr. ?ükrü Akal?n ise farkl? bir yorum yap?yor bu konuda: ?Tanzimat?tan bu yana Bat? dili denilince akla ilk gelen hep Frans?zcad?r. ?ngilizceden geçen kelimeleri dahi Frans?zcadan alm?? gibi Türkçele?tirmi?iz. Mesela ?innovation?. Amerikan ?ngilizcesi kökenli bu kelime Türkçede inovey??n diye de?il de Frans?zca söyleyi? ve yaz?l???yla inovasyon diye kullan?l?yor. Bu, 200 y?ll?k bir uygulama.?

SIRPÇADA 9 B?N TÜRKÇE KEL?ME VAR

Peki, Türkçe hep edilgen bir dil olarak m? kalm??; ba?ka lisanlara etkisi çok mu s?n?rl? olmu?? Tek kelimeyle hay?r? Türk Dil Kurumu?nun önümüzdeki dönemde yenilenen haliyle yay?mlanacak ?Türkçenin Verintiler Sözlü?ü?ndeki bilgilere göre di?er lisanlarda Türkçe kökenli 12 bin kelime var. TDK Ba?kan? Prof. Dr. ?ükrü Haluk Akal?n bir dilin di?erlerini etkilemesini özelliklerinden ziyade kelime veren milletin bilimde, kültürde, hâs?l? uygarl?kta ula?t??? noktayla k?yasl?yor. Bu görü?e kat?lan TYB Ba?kan? Doç. Dr. Hicabi K?rlang?ç da Türklerin eskiden Araplar? ve Acemleri, ?imdi ise Bat??y? üstün gördü?ü için daha çok buralardan kelime ald???n? söylüyor. Bunun tam tersi ise Osmanl??n?n dünya siyasetine yön verdi?i döneme denk geliyor. Söz konusu zamanlarda bilime, kültüre ve siyasete yön veren Türkler oldu?u için daha çok kelime veren de Türkçe. Bunun belki de en güzel misali S?rplar?n 9.000, Ermenilerin ise 4.262 Türkçe kelimeyi lisanlar?na katmas?.

Türkçenin etkisine dair ?sürpriz liste? devam ediyor: Türkçeden Bulgarca?ya yakla??k 3.500 kelime geçmi?. Türkçeden 3 bin kelime alan kaç dil var dersiniz? Yine ?a??racaks?n?z; ama tam dört dil: Farsça, Rumence, Arnavutça ve Yunanca... Rusçaya 2.500, Arapça ve Macarcaya 2 bin, Ukraynacaya 800 kelime veren Türkçemiz, Fince, Çekçe ve Çince gibi çok say?da dile de yüzlerce kelime ihraç etmi?.

?NG?L?ZCE B?ZDEN ?GER?DE? AMA?

Ve bir ?sürpriz? daha: ?imdilerde yo?un ?ekilde Türkçeyi bombard?mana tutan ?ngilizceden 463 kelime almam?za ra?men halihaz?rda bu dile daha fazla kelime ihraç etmi?iz; tam 470 kelime?

Baz? dünya dillerine son olarak ?döner? ve ?dolmu?? gibi kelimeleri kazand?ran Türkçemiz, Osmanl? dönemindeki ?a?aal? günlerini ar?yor; ama zaman?n çarklar? dilimizin aleyhine i?liyor. ?imdiye kadar 15 bin kelime al?p 12 bin kelime ihraç eden Türkçenin aleyhine fark giderek aç?l?yor. En kötüsü ise bu fark?n aç?lmas? de?il, d??ar?dan ald???m?z kelimeleri Türkçeye mal edemeyi?imiz ya da ço?u kez uygun Türkçe kar??l?k bulamay???m?z. TYB Ba?kan? Hicabi K?rlang?ç, yine de umutlu: ?Her ?eye ra?men dilin kendi yata?? içinde akt???na inan?yorum. Lakin ?unu vurgulamak isterim ki bizim kadar diliyle oynamaya kalkan ba?ka bir millet bilmiyorum.?

Bütün bunlardan bahsettikten sonra Türkçenin ?küresel arenadaki en büyük umudunu? görmezden gelmek olmaz. Dünyan?n dört bir yan?na yay?lan Türk e?itim gönüllüleri ve özel te?ebbüsünün dilimizin ö?retilmesi ad?na ortaya koydu?u efsanevi gayretler, ?imdiden meyveye durdu bile... Gelinen noktada Türkçeyi ?Türkiye içinde kurtarmak? belki daha zor olacak gibi! Ne dersiniz?...

Sedat Gülmez

http://www.aksiyon.com.tr/detay.php?id=27552