 |
 Destekleyici 
İngilizce sponsor sözü, "kefil; vaftiz babası; manevi baba" gibi anlamlar taşımaktadır. Dilimizde ise "Bir işi, bir etkinliği, bir programı destekleyen kuruluş veya kişi." anlamında kullanılmaktadır. Bu kullanım için önerdiğimiz karşılık: destekleyici. Sözün "sponsorluğu ile" biçimindeki kullanımı için de desteğiyle karşılığı uygun olacaktır.
Sponsor
|
|
|
|
doğal zayıflama,
özel ders,
orjinal pembe maske,
ozoderm,
tercüme,
maydanoz hapı,
smoky 7,
sandalose,
metrik kılavuz,
psikolog,
african mango,
mesut yar
antakya
biber hapı ile zayıfladı
|
|
|  |
Türkçede Yeni Kavramlar? Kar??lama Yollar? |
Türkçede yeni varl?klar? ve kavramlar? kar??lamak için birkaç yol vard?r. ?htiyaç has?l oldu?unda bu yollardan birine ba? vurulmaktad?r.
A. KEL?ME TÜRETMEK
Türkçenin en tabii, en i?lek, en geni? yeni kelime kazanma yoludur. Kelime türetmek köklerden yap?m ekleri ile görevden yapmak demektir. Eklemeli bir dil olan Türkçenin çok zengin bir kelime yapma mekanizmas? vard?r. Türkçenin her tipte pek çok olan yap?m ekleri ile say?s?z kelimeler yap?labilir. Türkçenin bu imkân? her zaman aç?kt?r. Ancak bu imkân?n iyi, do?ru ve yerli yerinde kullan?lmas? gerekir. Bu husustaki ölçü yeni yap?lan kelimede hiç bir sunilik bulunmamas?, hissedilmemesidir. Böyle bir kelimeyi ilk defa elbette bir ?ah?s yapm?? ve dile sürmü?tür. Fakat kaidelere ve ?artlara öyle uygun yap?lm??t?r ki, herkes onun yeni de?il eskiden beri var olan bir kelime oldu?unu zanneder. Demek ki, yeni kelimenin sa?lam olmas? için dilde yad?rganmamas?, yapma hissini uyand?rmamas?, tereddütler yaratmamas?, itiraz ve isyan sesleri do?urmamas? gerekir. Dil, onu sanki kendili?inden ortaya ç?karm?? gibi olmal?d?r.
Türemi? kelimeler, bir kelime kökü ile bir veya birkaç yap?m ekinden meydana gelir. Çekim s?ras?nda yeni kelimeler meydana getirilirken, kök asla de?i?mez. Kelime kökünden önce, ba?ka dillerde oldu?u gibi ön ekler getirilmez. Dilimizde kelime türetmesi ancak köklerin sonuna birtak?m ekler getirilmek suretiyle yap?labilir.
Kelime kökleri isim veya fiil oldu?una göre, türetme ekleri isme ilave edilenler ve fiile getirilenler olmak üzere iki büyük bölüme ayr?l?rlar. Sonra bunlar, meydana getirdikleri kelimenin isim veya fiil olu?lar?na göre de ikiye bölünürler. Böylece kelime yapma ekleri;
a. isimden isim yapma ekleri
b. isimden fiil yapma ekleri
c. fiilden isim yapma ekleri
d. fiileden fiil yapma ekleri
olarak dört gruba ayr?l?r.
Ekler ayr?ca, i?lek (canl?), az i?lek ve i?lek olmayan olmak üzere üçe ayr?l?rlar. Bir dilde yeni kelimeler ancak canl? eklerle meydana getirilebilirler. Bu durum dil ilminin de?i?mez prensibidir. Bazen az i?lek bir ekin canl?l?k kazand??? görülebilir. Fakat bu nadir bir haldir ve ?ah?slar?n eseri de?ildir. Halk?n bilmeden fark etmeden yapt???, dil kanunlar?na uygun olarak kendili?inden meydana gelen bir keyfiyettir.
Yeni te?kil edilen kelimeler dil kurallar?na uygun olduklar? yani canl? eklerle ve ekin fonksiyonu ile manas?na ayk?r? olmadan meydana getirildikleri takdirde do?rudurlar.
B. KEL?ME GRUBU YAPMAK
Dilde yeni kavramlar? kar??laman?n bir yolu da kelime grubu yapmakt?r. Bu yol, dilde var olan kelimelerden bir terkip yaparak yeni ihtiyaçlar? kar??lama yoludur. Bu yol, dilin yeni kavramlar? kar??lamada kulland??? çok tabii ve güzel bir yoldur. Ancak bunda varl??? veya kavram? tek kelime ile de?il, birden fazla kelime ile ifade etme durumu vard?r. Tabii her nesne de böyle iki kelime ile kar??lanmaya uygun olmayabilir. Onun için kelime grubu yapma yolu, imkânlar? geni? olmayan bir yoldur:
Demiryolu bilirki?i uçaksavar gecekondu su y?lan?
Ba?kent ola?anüstü bilgisayar sivrisinek ses uyumu
C. YABANCI KEL?ME ALMAK
Yabanc? kelime almak yeni bir nesnenin veya kavram?n, geldi?i yerden ismini de beraber almak demektir. Al?nan yabanc? kelime ya dilde kar??l??? hiç olmayan kelimedir ya da dilde kar??l??? olan fazladan bir kelimedir.
Birinci halde, yeni bir nesne veya kavramla kar??la??l?r. Dilde onun kelimesi yoktur. Bu durumda ilk tabii yol onun ismini de beraber almakt?r:
Ayet gazel cami otomobil radyo telefon
Televizyon motor banka posta telekom
Özellikle e?yalar?n beraberinde getirdi?i kelimelerin dile süratle girme ve yay?lma gücü vard?r. E?er ad?n? önceden haz?rlamam?? ve o adla giri?i sa?lamam??san?z, e?yan?n kendi kelimesini beraber getirmesine engel olamazs?n?z. Zaten haz?rl?kl? olmak da kolay de?ildir. Yenilik ve kelime çok defa dili ans?z?n bast?r?r.
?kinci olarak dilde, kar??l??? mevcut olsa da yine fazladan kelime girebilir. Böyle kelimelerde çe?itli etkenler rol oynar. Bunlar?n ba?l?calar? çe?it ve de?i?iklik arzusu, özenme, taklit, nüans, k?sal?k, yayg?nl?k, kibarl?k ve tesadüf olarak s?ralanabilir. Fakat hepsinin ortak bir sebebi vard?r ki o da kültür ili?kileri, dil al??-veri?leridir. Kültür ve medeniyet tesirlerinden kaçmak mümkün de?ildir. ?üphesiz en iyisi bir dilin kendi kayna??ndan beslenmesidir. Ancak dile yabanc? kelime girmi? diye yak?nmaya da lüzum yoktur. Yabanc? kelime almak de?il, yabanc? gramer kural? almak tehlikelidir.
Esasen yüzde yüz saf dil yoktur. Dillerde yabanc? as?ll? kelimeler daima bulunur. Ayr?ca dil o kelimeleri kendi yap?s?na uydurur:
Hendese-geometri te?ekkür-mersi yemi?-meyve
Siyaset-politika teminat-garanti iktisat-ekonomi
Türkiye Türkçesi için cumhuriyetten sonra Arapça ve Farsçadan kelime alma yolu tamam?yla kapanm??t?r. Buna kar??l?k bugün bat?dan gelen kelimelere kar?? aç?kt?r.
Yabanc? kelime almak son derece kolay bir yoldur. Onun için de bu kestirme yolun önüne kolay kolay geçilememektedir. ?stense de istenmese de her dile bu yolla pek çok kelime girmektedir. Hele günümüzdeki ileti?im teknolojisi bunu iyice art?rm?? bulunmaktad?r.
Ç. KEL?ME D?R?LTMEK VE DERLEMEK
Dilde yeni kelime için ba?vurulabilecek iki kaynak daha vard?r. Bunlardan biri, eski yaz? dili devreleri, di?eri ya?ayan ?iveler, a??zlard?r.
Eski yaz? dilinin unutulmu? kelimeleri tekrar dile kazand?r?labilir:
Kamu subay yarg? nitelik tart??mak görkem
Savc? tan?k köken nicelik ar?tmak sonuç
Di?er taraftan kültür dilinde bulunmayan fakat a??zlarda ya?ayan baz? kelimeler de yaz? diline al?nabilir:
aylak onarmak deprenmek asalak yitirmek
doruk yozla?mak denetlemek alan güleç
Ancak bu diriltme ve derleme yolu san?ld??? kadar kolay bir yol de?ildir. Eski kelimeler çok defa ölmü?lerdir. Ayr?ca metinlerden ç?kar?lan ?ekilleri, eski devrin fonetik de?erini ta??r. Böylece bugünkü dil için i?lenmi? say?lmazlar. Bu sebeple onlar?n diriltilmesi çok güçtür, büyük gayret ister. Bu, bütün millete yeniden kelime ö?retmek demektir.
A??zlardan edebî dile kelime geçirmek de öyle pek kütle halinde ve kolay olmamaktad?r. Çünkü bir a??zda bir ?ekil, ba?ka bir a??zda ba?ka bir ?ekil vard?r. Ayr?ca yaz? dili kelimeleri gibi her bölge için geçerli olacak uygun ve fazla kelime bulmak da kolay de?ildir. Ve bu da bütün milletin yeniden kelime ö?renmesi demektir.
K?sacas? her iki kaynaktan faydalanmak da ancak s?n?rl? bir ölçüde mümkündür. Fakat dil ink?lab? ile Türkçemize her iki kaynaktan bir hayli kelime kazand?r?ld???n? da unutmamak gerekir. Gerçi sadele?tirme çal??malar? s?ras?ndaki ihtiyaç dolay?s?yla netice al?nmas? mümkün olmu?tur.
|
| |
|
|
