Türk Dilinin Bugünkü Durumu ve Yay?lma Alanlar? AnaDilim.Org -Türkçe Gönüllüleri - Yabanc? Dille E?itime Hay?r! Türk Lehçeleri Makaleler Gasp?ral?

Türkler, tarihin eski devirlerinde oldu?u gibi bugün de varl?klar?n? oldukça geni? bir co?rafyada sürdürmektedir. Dünya haritas?na bakt???m?z zaman do?uda Mo?olistan ve Çin içlerinden, bat?da Viyana?ya; kuzeyde Sibirya?dan, güneyde Ba?dat, Lübnan s?n?r? ve K?br?s içlerine kadar uzanan büyük co?rafyaya Türklerin yay?ld?klar?n? görürüz. Türk milleti, bu geni? co?rafya içinde yer alan Mo?olistan, Çin, Rusya, Afganistan, Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan, K?rg?zistan, Özbekistan, ?ran, Irak, Suriye, Türkiye, Kuzey K?br?s Türk Cumhuriyeti, Yunanistan, Bulgaristan, Yugoslavya, Romanya ve Polonya?da ya?amaktad?r.

Günümüz ?artlar? içerisinde e?itim, i? gibi çe?itli sebeplerle farkl? bölgelerde ya?amak durumunda olan Türkleri de buna dahil edersek bu alan daha da geni?lemektedir.

Dünya Türklü?ü yönlere göre adland?r?l?rken Hazar??n bat?s?nda ve güneyinde kalan Türkler Bat? Türklü?ü; Hazar??n do?usunda kalan Türkler Do?u Türklü?ü; Karadeniz, Kafkaslar ve Hazar??n kuzeyinde kalanlar Kuzey Türklü?ü olarak adland?r?l?r.

Yönlere göre dünya Türklü?ü ?u ?ekilde ayr?lmaktad?r:

A. Bat? Türklü?ü

1. Türkiye Türkleri

2. Rumeli Türkleri (Yunanistan, Bulgaristan ve Yugoslavya?da; ayr?ca Moldavya ve Bulgaristan?daki Gagavuzlar)

3. K?br?s Türkleri

4. Suriye Türkleri

5. Irak Türkleri

6. Azerbaycan Türkleri (Kuzey Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan ile ?ran?daki Güney Azerbaycan?da)

B. Do?u Türklü?ü

1. Bat? Türkistan Türkleri (?ran??n Horasan bölgesinde, Afganistan??n kuzeyinde ve da??lan Sovyetlerdeki Türkmen, Özbek, Karakalpak, Kazak ve K?rg?z Türkleri)

2. Do?u Türkistan Türkleri (Çin?in bat? bölgesinde- Do?u Türkistan?daki Uygur ve Kazak Türkleri)

C. Kuzey Türklü?ü

1. Sibirya Türkleri (Yakutlar)

2. Abakan Türkleri (Tuvalar ve Hakaslar)

3. Altay Türkleri

4. ?dil-Ural Türkleri (Kazan ve Bat? Sibirya Tatarlar?, Ba?kurtlar ve Çuva?lar)

5. Kafkas Türkleri (Kafkaslar?n kuzeyindeki Karaçay, Malkar (Balkar), Nogay ve Kumuk Türkleri)

6. K?r?m Türkleri (Özbekistan, K?r?m, Türkiye ve Romanya?da)

7. Karay Türkleri (Polonya ve Litvanya?da)

Bütün bu alanlarda konu?ulan Türk dilinin biri Yakutça di?eri Çuva?ça olmak üzere iki uzak lehçesi vard?r.

Yakutça ve Çuva?ça, Türk dilinin metinlerle takip edilebilen devirlerinden daha önceki ça?larda ayr?ld?klar? ve ana Türk kitlesi ile temaslar? kesildi?i için ayr? birer lehçe karakteri kazanm??lard?r. Esasen Yakutça ve Çuva?ça, yüzy?llar boyunca birer konu?ma dili olarak kullan?lm??, ancak 19. ve 20. yüzy?llarda yaz? dili haline gelmi?tir. Bugün her iki lehçe de kiril alfabesini kullanmaktad?r.

Yakutlar, Sibirya?da, bat?dan do?uya, Katanga, Ölenek, Lena ve Kamçatka?ya do?ru Kolima ?rmaklar? çevresinde ya?arlar. Bu bölge siyasî olarak Rusya?ya ba?l? Yakutistan Muhtar Cumhuriyeti ad?n? al?r. Yakutlar?n nüfusu 400.000?e yak?nd?r.

Çuva?lar, Moskova ile Kazan aras?nda, ?dil (Volga) ?rma?? boylar?nda ya?amaktad?rlar. Esas kitle Çuva?istan Muhtar Cumhuriyetindedir. Tataristan ve Ba?kurdistan Muhtar Cumhuriyetlerinde ya?ayanlar? da vard?r. Nüfuslar? iki milyon kadard?r.

Çe?itli lehçelere ayr?lan Türkçe için bugüne kadar pek çok s?n?fland?rma denemesi yap?lm??t?r. Bu denemeler çok ayr?nt?l? ve birbirinden oldukça farkl?d?r. Hemen hemen her birinde ayr? bir ölçü kullan?lm??, pek ço?unda tarihî Türk lehçeleri ile bugünküler birbirine kar??t?r?lm??t?r. Yaz? dillerine göre yap?lacak bir s?n?fland?rma hem daha sade olacak, hem de bugünkü durumu daha iyi yans?tacakt?r.

Ba?lang?çtan 13. yüzy?la kadar Türkçenin tek yaz? dili vard?. Bu yaz? dili bütün Türkler için ortakt?. 13. yüzy?lda Türk yaz? dili, Kuzey-Do?u ve Bat? olmak üzere ikiye ayr?lm?? ve 19. yüzy?la kadar bu ?ekilde gelmi?tir. 6-7 as?r boyunca, bütün do?u ve kuzey Türklü?ü Kuzey-Do?u Türkçesini; bütün bat? Türklü?ü de Bat? Türkçesini kullanm??lard?r. Rus istilas?ndan sonra, 19. yüzy?lda bat? kolu içinde Azerbaycan; Çin istilas?ndan sonra da Kuzey-Do?u kolu içinde Kazan Türkçeleri ayr? birer yaz? dili hâline gelme?e ba?lam??; 1917 Bol?evik ihtilalinden sonra ise ba?l?ca Türk a??zlar?, Ruslar taraf?ndan ayr? birer yaz? dili hâline getirilmi?tir.

Böylece ortaya ç?kan bugünkü yaz? dilleri ?öyle s?n?fland?r?labilir:

A. Bat? Türkçesi (Güney-Bat? Türkçesi)

1. Türkiye Türkçesi 3. Azerbaycan Türkçesi

2. Gagavuz Türkçesi 4. Türkmen Türkçesi

B. Kuzey-Do?u Türkçesi (Do?u Türkçesi)

1. Özbek Türkçesi 9. Nogay Türkçesi

2. Uygur Türkçesi 10. Karaçay Türkçesi

3. Kazak Türkçesi 11. Malkar (Balkar) Türkçesi

4. Karakalpak Türkçesi 12. Kumuk Türkçesi

5. Kazan Türkçesi 13. Altay Türkçesi

6. Ba?kurt Türkçesi 14. Hakas Türkçesi

7. K?r?m Türkçesi 15. Tuva Türkçesi

8. K?rg?z Türkçesi

Kaynak: Suzep